
Gdybym chciał stworzyć super człowieka, chyba nie szedłbym już w kierunku hybrydy typu człowiek-maszyna. Mimo upływu prawie 80 lat od pierwszych prób ideowego opisu takiej istoty, niewiele się udało osiągnąć. W Hollywood owszem, byli RoboCop i Terminator, ale w życiu – wyników brak.
Poszedłbym za trendem, który obserwuję od jakichś 30 lat w edukacji, postulującym utopię polegającą na tym, żeby uczyć tego, co będzie potrzebne w przyszłości, a przestać uczyć rzeczy niepotrzebnych. Nazwałbym ją edukacją w nieznane, ponieważ od jakichś 30 lat słyszę mniej więcej to samo, choć ostatnio z większym nasileniem: że klasyczna edukacja jest niepotrzebna, bo się nie przyda w bliższej i średnio dalekiej przyszłości. Najczęściej używanym bon motem w takich prognozach jest zdanie: Wiele zawodów, które w przyszłości będą wykonywać dzisiejsi uczniowie i studenci, jeszcze nie istnieje.
Przed pierwszą wojną światową był podobno w wiedeńskim magistracie urzędnik, który opracował rozpisaną na kilkadziesiąt lat strategię radzenia sobie ze wzrostem liczby dorożek i innych zaprzęgów konnych zatłaczających oraz zanieczyszczających miasto. Nie przewidział tylko, że w niedługim czasie transport konny zostanie wyparty przez motoryzację.
Zatem niepewne jutro to jednak nie jest problem tylko naszych czasów – chociaż tempo zmian ostro ostatnio przyspieszyło (też nie po raz pierwszy).
A wracając do cybernetyki edukacyjnej – remedium na to, że świat się zmienia, ma być inny model kształcenia dzieci i młodzieży. Mniej skupiony na wiedzy i konkretnych umiejętnościach, a bardziej elastyczny, oparty na kompetencjach miękkich. I tu dochodzimy do tej utopii, w którą bym szedł, ponieważ wskazówki, które otrzymuje obecny uczeń (i nauczyciel, jako zalecenia do wdrożenia) są tak samo niejasne jak i sama przyszłość.
Na przykład takie, że od twardej wiedzy bardziej potrzebne będą kompetencje społeczne i umiejętność współpracy! Jest to „nieoceniona” wskazówka dla coraz większej liczby uczniów, którzy nie radzą sobie w relacjach grupowych, za to chętnie uciekają w świat wirtualny. Nie dzieje się tak przecież dlatego, że tak ich nauczyła szkoła, ale to szkoła dostaje zadanie zmiany tego cywilizacyjnego trendu.
Niezbędna będzie także umiejętność krytycznego analizowania informacji, zwłaszcza wobec rozszerzającej się domeny działania sztucznej inteligencji. Tylko jak zdobyć takie kompetencje wobec ciągłego ograniczania zasobu wiedzy serwowanej w szkołach? Od 30 lat coraz mniej się szkołach czyta, coraz mniej się liczy, coraz mniej się eksperymentuje. I, patrząc na nową podstawę programową, będzie to postępować, więc skąd ma się wziąć ta umiejętność krytycznego myślenia i oceniania, co jest, a co nie jest prawdą? Z porównania filmiku na You Tube z wpisem w Wikipedii?
Rada od specjalistów dla uczniów chcących studiować jest na przykład taka, żeby wybierali te kierunki, które będą dawały szerokie kompetencje, dające się wykorzystać w wielu dziedzinach. I to jest świetna rada, wuju, tylko co to za kierunki? Polonistyka, filozofia?
Uczeń powinien też (według specjalistów, ja tego nie zmyślam, tylko streszczam wnioski) dokładnie wejrzeć w siebie i znaleźć coś, co jest jego pasją i zrobić z tego swój zawód przyszłości. Pamiętam, że w filmie Chłopaki nie płaczą sprzed ponad 20 lat niejaki Laska mówił: „Musisz odpowiedzieć sobie na bardzo ważne pytanie, co chcesz w życiu robić, i zacząć to robić”. Więc rada współczesnych specjalistów od edukacji przyszłości jest mniej więcej taka sama, jak recepta na życie filmowego Laski, namiętnego palacza jointów. Może to i dobrze, bo to całkiem fajny film był.
Trudne czasy nadchodzą i nie ma na to rady. Można tylko jeszcze więcej napsuć.
Ryszard Bieńkowski